Həmin gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoydu. Dövlət başçısının bu addımı həm tarixi ədalətin təcəssümü, həm də gələcək nəsillərə ünvanlanmış bir mesaj idi. Prezident rayon ictimaiyyəti ilə görüşündə vurğuladı ki, bu memorial kompleksinin layihəsi illər əvvəl hazır idi və hətta Bakıda Xocalı soyqırımı abidəsinin yanında onun inşası üçün yer də seçilmişdi. Lakin uzaqgörən dövlət siyasəti bu layihənin məhz Xocalının özündə həyata keçirilməsini zəruri etmişdi.

Cənab Prezident çıxışında qeyd etdi ki, o, hər zaman inanırdı: Azərbaycan xalqı mütləq öz doğma torpaqlarına qayıdacaq. Məhz buna görə memorialın Bakıda deyil, azad olunacaq Xocalıda inşa edilməsi qərara alınmışdı. Bu qərar sadəcə bir memarlıq seçimi deyildi; bu, böyük siyasi iradənin, strateji baxışın və sarsılmaz qələbə əzminin ifadəsi idi. Tarix göstərdi ki, bu uzaqgörənlik özünü tam doğrultdu.

2003–2020-ci illər ərzində ölkənin bütün iqtisadi, siyasi və hərbi potensialı məqsədyönlü şəkildə gücləndirildi. Ordunun modernləşdirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi, iqtisadi müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi – bütün bunlar bir amalın reallaşmasına xidmət edirdi: torpaqların azad olunması. Dövlət başçısının fəaliyyəti sistemli və planlı şəkildə məhz bu strateji hədəfə yönəldilmişdi.

2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında baş vermiş Vətən müharibəsi bu hazırlıq mərhələsinin möhtəşəm nəticəsi oldu. 44 gün ərzində Azərbaycan Ordusu tarixi ədaləti bərpa etdi və uzun illər işğal altında qalan ərazilərin böyük hissəsini azad etdi. Bu Zəfər yalnız hərbi qələbə deyildi; bu, milli qürurun, dövlətçilik iradəsinin və xalq-dövlət birliyinin təntənəsi idi.

Azərbaycanın illər boyu dünyaya ünvanladığı “Xocalıya ədalət!” çağırışı uzun müddət cavabsız qaldı. Baxmayaraq ki, dövlətimiz və diaspor təşkilatlarımız bu faciəni beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq üçün geniş fəaliyyət göstərirdilər, bir çox böyük dövlətlər və beynəlxalq təşkilatlar susqun mövqe sərgilədilər. Buna baxmayaraq, bu gün artıq 18 ölkə Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıyır və bu, diplomatik mübarizənin mühüm nəticəsidir.

Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondu xüsusi rol oynadı. Fondun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” kampaniyası çərçivəsində dünyanın müxtəlif ölkələrində konfranslar, sərgilər, təqdimatlar təşkil edildi, kitablar və məqalələr nəşr olundu. Bu fəaliyyət nəticəsində Xocalı həqiqətləri geniş auditoriyalara çatdırıldı və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqəti bu qanlı faciəyə yönəldildi.

Lakin bütün bu səylərə baxmayaraq, cinayətkarların beynəlxalq səviyyədə cəzalandırılması təmin olunmadı. Ermənilərin xaricdəki havadarları bu məsələdə daim ikili standartlar nümayiş etdirdilər. Nəticədə Azərbaycan dövləti ədaləti öz gücü ilə bərpa etmək məcburiyyətində qaldı. Bu, həm tarixi, həm də mənəvi baxımdan zəruri idi.

İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində torpaqlarımızın böyük hissəsi azad edildi, 2023-cü ilin sentyabrında isə qalan ərazilər üzərində də tam suverenlik təmin olundu. Bununla da separatizmə və işğala son qoyuldu. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü tam şəkildə bərpa etdi və yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu.

Dövlət başçısı çıxışında birmənalı şəkildə bildirmişdi ki, Xocalısız və Xankəndisiz qələbə tam sayıla bilməzdi. Xocalı faciəsi xalqımızın yaddaşında dərin iz buraxmışdı və bu şəhərin azadlığı milli ədalətin əsas şərti idi. Nəhayət, 2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyev Xocalıda Azərbaycan Bayrağını ucaltdı və bu hadisə tarixə qızıl hərflərlə yazıldı.

Bu gün artıq 2026-cı ildir və Xocalı sakinlərinin doğma torpaqlarına mərhələli şəkildə qayıdışı reallığa çevrilib. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində şəhərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Müasir infrastruktur qurulur, yaşayış binaları tikilir, məktəblər, xəstəxanalar və sosial obyektlər istifadəyə verilir. Xocalı yenidən həyatla nəfəs alır.

Qayıdan sakinlərin sevinc göz yaşları, dağıdılmış evlərin yerində ucalan yeni binalar, yenidən səslənən uşaq gülüşləri – bütün bunlar ədalətin bərpasının canlı sübutudur. Xocalı artıq yalnız faciənin simvolu deyil; o, həm də dirçəlişin, iradənin və qələbənin rəmzinə çevrilib.

Memorial kompleksinin inşası isə gələcək nəsillər üçün tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət edəcək. Bu kompleks təkcə bir abidə deyil, həm də bir dərs olacaq – ədalətsizliyin gec-tez öz cavabını tapdığını göstərən canlı sübut kimi. Burada ziyarətə gələn hər bir insan Xocalı həqiqətlərini bir daha anlayacaq və bu faciənin unudulmamasının vacibliyini dərk edəcək.

Azərbaycan dövləti sübut etdi ki, güclü siyasi iradə, xalq birliyi və məqsədyönlü strategiya istənilən çətinliyin öhdəsindən gələ bilər. Xocalının azadlığı və sakinlərin geri dönüşü bunun ən parlaq nümunəsidir. Bu, yalnız keçmişin deyil, həm də gələcəyin zəfəridir.

Bu gün Xocalıda yenidən həyat qurulur, torpaq öz sahiblərini bağrına basır. 30 illik həsrətdən sonra doğma yurduna qayıdan insanlar artıq sabaha ümidlə baxırlar. Xocalı faciəsinin ağrısı yaddaşımızda qalacaq, lakin bu torpaqlarda ucalan yeni həyat həmin ağrını qürura və inama çevirir. Azərbaycan xalqı göstərdi ki, heç bir faciə onun iradəsini sındıra bilməz və ədalət gec də olsa, mütləq zəfər çalır.